Rozum

Nawet jeśli

harmonia
Byłbym niemile zaskoczony, gdyby kiedyś okazało się,
że moje poglądy filozoficzne są w całości prawdziwe.
Jeśli rzeczywistość jest bardzo prosta, to jej prostota
wcale nie musi odpowiadać moim wyobrażeniom na temat prostoty.
Ale jak dla rozumnego życia zabójcze jest nieposiadanie filozofii,
tak samo dla każdej filozofii fatalne w skutkach okazuje się
nieuświadamianie sobie jej ograniczeń.

Wszechświat i filozofia,Heller&Życiński

Odwrotna strona

niewytłumaczalne
Na Białorusi, jeśli człowiek nie ma silnego oparcia w rodzinie,
nie pomoże szkoła, państwo, kultura ani nawet największe Kościoły.
Na Białorusi bardzo trudno odnaleźć siebie.
Przepadło wiele pamiątek.
Trochę jednak udało się przechować.
Listy z więzień i gułagów, Biblie domowe,
przepisywane ręcznie śpiewniki.
Jeden ze skrybów wykorzystał odwrotne strony starych
formularzy radzieckich, żeby zapisać na nich słowa Eklezjasty.
Na okładce księgi członków zboru w Studzionkach w powiecie nieświeskim, spisanej po polsku,
ciągle trzyma się nalepka introligatorska z warszawskiej firmy Winiarski na Nowym Świecie.

Usypać góry,Małgorzata Szejnert

Spojrzenie Spinozy

Spojrzenie Spinozy
Spinoza uczucie zachwytu w zetknięciu
z obcymi krainami postrzegał jako wyraz zawieszenia czy wręcz
klęski narzędzi poznawczych oraz rodzaj paraliżu
najbardziej typowych czynności asocjacyjnych ludzkiego mózgu.
Z kolei Lem odkrywanie nieznanych lądów podsumował:
Cóż z tego, że Ziemianie mają na wyposażeniu
kalkulator, który służy także za tłumacza,
skoro potrafi on jedynie wyszukać pojęcie
najbliższe według rezonansu w widmie semantycznym.

Doświadczenie cudowności w średniowieczu pociągało za sobą
wyobcowanie w obliczu tego, co odmienne.
Zaświadczało o niemożności poznania i oswojenia.
Intuicja XXI wieku podpowiada istnienie Rozumu,
którego stworzyły właściwe światu materialnemu prawa,
a nasza rola ograniczyła się do tego, że umieliśmy go podpatrzeć.
Lem pokreślił w Golemie XIV, że Rozum jedynie dla chwilowych
potrzeb komunikacji z garstką wybranych stara się naśladować procesy
myślowe człowieka. Naukowy wywód ustępuje miejsca językowi bogatszemu
w figury i porównania. To zaś sprawia, że – paradoksalnie – lepiej
rozumiemy wykład maszyny cyfrowej niż człowieka.

W pułapce przeciwieństw,Mateusz Borowski/Małgorzata Sugiera